Балалардың заңды өкілдері не істеуі керек:

Қолданыстағы заңнамада тұрғын үй жағдайларын жақсарту немесе білім алуға ақы төлеу мақсатындағы нысаналы жинақ төлемдерін жақын туыстарының пайдасына беру көзделмеген.

Балалар нысаналы талаптарға қатысушылар тізіміне енгізілмеген және нысаналы талаптарға қатысушылардың жалпы санын есептеу кезінде есепке алынбаған, бірақ нысаналы талаптарға қатысушы болуға құқығы болған не бар болса, олардың нысаналы талаптары өтініш берілген жылдан кейінгі жылы өткізіп алған кезең (кезеңдер) үшін толық есептеледі.
Бұл ретте заңды өкілдерге беретін кеңесіміз:
1) төмендегілерді тексеру:
- баланың жеке басын куәландыратын құжаттың болуы (туу туралы куәлік, 16 жастан бастап Қазақстан Республикасы азаматының жеке куәлігі);
- жеке басын куәландыратын құжатта деректемелердің болуы және олардың дұрыстығы: аты-жөні, туған күні, ЖСН, азаматтығы;
- eGov.kz порталындағы өзінің жеке кабинетінде балалар туралы мәліметтердің болуы, тіркелуі және дұрыстығы;
2) егер баланың:
- жеке басын куәландыратын құжаты, ЖСН-ы жоқ болса, тұрғылықты жері бойынша «Азаматтарға арналған Үкімет» мемлекеттік корпорациясына (ХҚКО) жүгіну қажет;
- азаматтығы жоқ немесе анықталмаған немесе дұрыс көрсетілмеген, тұрғылықты жері бойынша көші-қон қызметіне жүгіну қажет.

БЖЗҚ-ның нысаналы талаптарды, нысаналы жинақтар мен нысаналы активтерді дұрыс есепке алуын бақылауды қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу, бақылау және қадағалау жөніндегі уәкілетті орган – ҚР қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі жүзеге асырады.

БЖЗҚ «Жеке тұлғалар» мемлекеттік дерекқорынан (ЖТ МДҚ) алынған мәліметтер негізінде нысаналы талаптарға қатысушылардың электрондық тізімін Қордың цифрлық жүйесінде дербес қалыптастырады.

БЖЗҚ-дағы нысаналы жинақтау шоты Бағдарламаға қатысушы кәмелетке толатын жылы нысаналы жинақтардың сомасын АҚШ долларымен есептей отырып, автоматты түрде ашылады.
Бағдарламаға қатысушы 18 жасқа толғаннан кейін ғана нысаналы жинақтарын екі мақсатқа – тұрғын үй жағдайларын жақсартуға және (немесе) білім беру ақысын төлеуге пайдалану құқығына ие болады.

Уәкілетті оператор-банк нысаналы жинақтар төлемдерін қайтару жұмыстарын мынадай жағдайларда жүргізеді:
1) нысаналы жинақтарды алушы не оның заңды өкілі уәкілетті операторға нысаналы жинақтар төлемінің барлық сомасын немесе бір бөлігін БЖЗҚ-ға қайтаруға өтініш бергенде;
2) нысаналы жинақ төлемдерімен толықтырылған мемлекеттік білім беру жинақтау жүйесі шеңберінде жасалған білім беру жинақтау салымы туралы шартты немесе білім беру жинақтау сақтандыру шарты бұзылған кезде;
3) нысаналы жинақтарды алушының тұрғын үй жағдайларын жақсартуға және (немесе) білім алушының білім алуына ақы төлеуіне барлық қажетті құжаттарды ұсынбауы;
4) техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі, жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі (магистратура) білім беру бағдарламаларын іске асыратын екінші деңгейдегі банктерден немесе сақтандыру ұйымдарынан немесе білім беру ұйымдарынан нысаналы жинақ төлемдері қайтарылса.

Кәмелетке толмаған баланың ата-аналары немесе заңды өкілдері өз баласына Бағдарлама аясында жасалған есептеулерді kids.enpf.kz сайтында, EGOV mobile мобильді қосымшасында, сондай-ақ кейбір банктердің (Kaspi және Halyk банктері) қосымшаларында көре алады.
Бала он сегіз жасқа толғанда «БЖЗҚ» АҚ-да оған нысаналы жинақтау шоты ашылады, оған тек нысаналы жинақтарды алушының (кәмелетке толған баланың) өзі ғана қол жеткізе алады.

Қазақстан Республикасының азаматтығы он сегіз жасқа толғанға дейін немесе одан кейін тоқтатылған кезде нысаналы талаптарға қатысушы немесе нысаналы жинақтарды алушы нысаналы жинақтар төлемін алу құқығынан айырылады.
Бұл ретте:
1) нысаналы талаптарға қатысушының нысаналы талаптары белгіленген тәртіппен нысаналы талаптардың басқа қатысушылары арасында бөлінеді;
2) нысаналы жинақтарды алушының нысаналы жинақтары нысаналы жинақтау шотынан есептен шығарылып, есепті жылдың соңында нысаналы талаптардың басқа қатысушылары арасында бөлінеді. Нысаналы жинақтау шоты жабылады.

Қайтыс болған нысаналы талаптарға қатысушының немесе нысаналы жинақтарды алушының мұрагері (мұрагерлері) нысаналы жинақтар төлемін алу үшін БЖЗҚ-ға жүгінеді. Мұндай өтінім қайтыс болған адамдардың нысаналы жинақтары БЖЗҚ-дағы нысаналы жинақтау шотына есептелгеннен кейін ғана қабылданады.
БЖЗҚ веб-сайтында (www.enpf.kz) зейнетақы төлемдерін ресімдеу үшін қажетті құжаттар тізбесі, өтініш бланкілері, төлем валютасына байланысты толтыру үлгілері және сенімхат үлгісі орналастырылған.
Төлемдерді есептеу үшін мұрагерлер уәкілетті оператор-банкте АҚШ долларымен банктік шот ашады. Бұл ретте мұрагерлер ақшаны кез келген мақсатта пайдалана алады, яғни оларды нысаналы пайдалану жөніндегі міндетті талап жойылады.

Нысаналы жинақтарды алушы он сегіз жасқа толған және Қазақстан Республикасының азаматтығы болған жағдайда, нысаналы жинақтау шотындағы нысаналы жинақты қолда бар нысаналы жинақтар шегінде шектеусіз рет пайдалануға болады.

БЖЗҚ-ның міндеті:
1) нысаналы жинақтарды есепке алу және есептеу үшін нысаналы жинақтау шоттарын ашу;
2) нысаналы активтер мен нысаналы талаптарды есепке алуды, нысаналы жинақтау шоттарындағы нысаналы жинақтарды есепке алу және есептеу, нысаналы жинақтау шотынан уәкілетті операторлардың шоттарына нысаналы жинақтарды алушыға арналған төлемді жүзеге асыру, нысаналы жинақтардың қайтарылуын есепке алу;
3) Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының интернет-ресурсы және (немесе) «электрондық үкімет» веб-порталы арқылы мынадай мәліметтерді тегін ұсынуға міндетті: нысаналы талаптардың қатысушысына немесе оның заңды өкіліне нысаналы талаптардың сомасы; нысаналы жинақтарды алушының сұрау салуы бойынша нысаналы жинақтау шотын ашқан күннен бастап кез келген сұрау салынатын күнге нысаналы жинақ сомасы;
4) нысаналы жинақтарды тұрғын үй жағдайларын жақсарту және (немесе) білім алуға ақы төлеу мақсатында уәкілетті операторда ашылған нысаналы жинақтарды алушылардың шоттарына, сондай-ақ қайтыс болған не соттың заңды күшіне енген шешімімен қайтыс болды деп жарияланған нысаналы талаптарға қатысушылардың немесе нысаналы жинақтарды алушылардың мұрагерлеріне уәкілетті операторда ашылған банк шоттарына АҚШ долларымен төлеуді жүзеге асыру;
5) нысаналы жинақтарды есепке алу, төлеу және қайтару мәселелері бойынша уәкілетті оператормен өзара іс-қимыл жасау;
6) нысаналы жинақтарды алушы он сегіз жасқа толғаннан кейін он жыл ішінде пайдаланбаған нысаналы жинақтарды нысаналы жинақтау шоттарынан ерікті зейнетақы жарналары есепке алынатын жеке зейнетақы шотына аудару.
Уәкілетті оператордың (УО) міндеті:
1) тұрғын үй жағдайларын жақсарту және (немесе) білім беру ақысын төлеу мақсатында БЖЗҚ аударатын нысаналы жинақтау төлемдерін есептеу үшін банктік шоттар ашу және жүргізу;
2) УО интернет-ресурсы арқылы алушылардан не алушылардың заңды өкілдерінен (алушылардың әрекетке қабілетсіздігі (әрекет қабілеттілігі шектеулі) болған жағдайда) нысаналы жинақтарды төлеуге арналған өтініштерді УО мекенжайына қабылдау;
3) тұрғын үй жағдайларын жақсарту және (немесе) білім беру ақысын төлеу мақсатында нысаналы жинақтау төлемдерінің нысаналы мақсатын растау жөніндегі құжаттарды қабылдау және тексеру;
4) нысаналы жинақтарды олардың нысаналы мақсаты бойынша аудару;
5) нысаналы жинақтарды төлеу сомаларын (АҚШ долларымен) қайтару себептерін көрсете отырып, БЖЗҚ-ға қайтаруды жүзеге асыру.

Сіз БЖЗҚ-ның kids.enpf.kz сайтында, eGov mobile мобильді қосымшасында және кейбір банктердің (Kaspi және Halyk банктері) қосымшаларында балаңызға есептелген нысаналы талаптардың жиынтық сомасын тексере аласыз.
Айта кетейік, БЖЗҚ сайтында жалпы сома көрсетіледі. Егер сіз есептеулердің жыл бойынша егжей-тегжейлі бөлінісін көргіңіз келсе, онда EGOV mobile мобильді қосымшасын, кейбір банк қосымшаларын (Kaspi және Halyk банктері) жүктеп, оларға кіруіңіз керек.

БЖЗҚ-дағы нысаналы жинақтау шоты бала кәмелетке толған жылы оның нысаналы жинақтарын есепке алу үшін автоматты түрде ашылады. Осы күнге дейін балаға нысаналы талаптар есептеледі және олар БЖЗҚ-да есепке алынады.
kids.enpf.kz сайтындағы «Қатысушыны іздеу» бөліміне баланың ЖСН енгізіп, «Тексеру» батырмасын басу керек. Бала нысаналы талаптарға қатысушы ретінде тіркелген есепті жылды және өтініш берілген жылға арналған нысаналы талаптардың жалпы сомасын көрсететін ақпарат қолжетімді болады.

Егер ЖСН-ы көрсетілген бала «Жеке тұлғалар» мемлекеттік дерекқорынан (ЖТМДҚ) алынған мәліметтерге сәйкес ҚР азаматы болмаса, сәйкесінше, ол «Ұлттық қор - балаларға» бағдарламасына қатыса алмайды және нысаналы талаптары да болмайды.
ЖТМДҚ-дағы мәліметтерді өзектендіру қажет болған жағдайда, тұрғылықты жері бойынша көші-қон қызметіне жүгінуге кеңес береміз.
ЖТМДҚ-ға тиісті түзетулер енгізілгеннен кейін, БЖЗҚ осы жеке тұлғаны өткізіп алған кезеңді ескере отырып, нысаналы талаптарға қатысушы балалардың және (немесе) нысаналы жинақтарды алушылардың тізіміне енгізеді.

Егер ЖСН-ы көрсетілген жеке тұлға ҚР азаматы болып табылмаса, тиісінше, оның ҚР заңнамасына сәйкес нысаналы талаптарға құқығы жоқ.
БЖЗҚ сайтындағы (kids.enpf.kz) «Қатысушыны іздеу» бөлімінде баланың ЖСН-ін енгізіп, «Тексеру» батырмасын басқан кезде «Жеке тұлға ҚР азаматы болып табылмайды, сондықтан ҚР заңнамасына сәйкес нысаналы талаптарға құқығы жоқ» деген ақпарат берiледi.

«Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы» Заңға сәйкес нысаналы жинақтар тұрғын үй жағдайларын жақсарту және (немесе) білім беру ақысын төлеу мақсатында қолданылады. Төлемдер бағдарламаға қатысушы 18 жасқа толғаннан кейін қолжетімді.
Нысаналы жинақ төлемдерін пайдалану жөніндегі егжей-тегжейлі шарттар Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан нысаналы жинақ төлемдерін тұрғын үй жағдайларын жақсарту және білім беру ақысын төлеу мақсатында пайдалану қағидаларында регламенттелген.

Бағдарламаға қатысушы 18 жасқа толғаннан кейін 10 жыл өткен соң қатысушының пайдаланбаған нысаналы жинақ сомасы БЖЗҚ-да қалады және оның нысаналы жинақтаушы шотынан ерікті зейнетақы жарналары есепке алынатын жеке зейнетақы шотына аударылады.
Ерікті зейнетақы жинақтарын пайдалану шарттары мен тәртібі ҚР зейнетақы заңнамасында көзделген.

«Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы» Заңға сәйкес нысаналы талаптар мен нысаналы жинақтарды есепке алу АҚШ долларымен жүргізіледі.
Нысаналы жинақ төлемдері нысаналы жинақ алушылардың уәкілетті оператор-банктерде АҚШ долларымен ашатын банктік шоттарына аударылады.
Заңның 7-6 бабының 3-тармағына сәйкес нысаналы жинақтарды төлеуден бас тартуға нысаналы талаптарға қатысушының не нысаналы жинақтарды алушының Қазақстан Республикасының азаматтығын тоқтатуы негіз болып табылады.

Жоқ. ҚР Салық кодексіне сәйкес, нысаналы жинақтар төлемі салықтан толық босатылған.

Заңнамада екінші деңгейдегі банктер бойынша ешқандай шектеулер белгіленбеген, яғни БЖЗҚ-мен тиісті келісім жасасқан Қазақстанның екінші деңгейдегі кез келген Банкі Бағдарламаға қатыса алады.
Бүгінгі күні уәкілетті оператор-банк ретінде:
«Отбасы банк» АҚ (тұрғын үй және білім алу),
«Халық банкі» АҚ (білім алу),
«Банк ЦентрКредит» АҚ (білім алу) тіркелген.

«Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы» Заңға сәйкес нысаналы талаптарға Қазақстан Республикасының он сегіз жасқа толмаған барлық азаматы қатысады.
«Қазақстан Республикасының азаматтығы туралы» Заңға сәйкес Қазақстан Республикасының азаматтығын алғаннан кейін бала «Ұлттық қор-балаларға» бағдарламасына қатыса алады.

Ұлттық қордың активтері ұзақ мерзімді негізде инвестицияланады және инвестициялау нәтижелері әртүрлі нарықтық факторлар әсер ететін қаржы нарықтарындағы жағдайға байланысты. Сондықтан, Ұлттық қор активтерінің валюталық бөлігінің жекелеген кезеңдердегі инвестициялық кірістілігінің ықтимал тәуекелдерін нивелирлеу үшін ол есепті жылдың алдындағы он сегіз жыл ішінде орташаланады.